5 Kasım 2014 Çarşamba

Çocuklara okuma alışkanlığı nasıl kazandırılır? Uyku öncesi kitap okuma ve diğerleri

Benim sıklıkla karşılaştığım sorulardan biri; “çocuğuna okuma alışkanlığını nasıl kazandırdın?”
Daha detaya inersek, “akşam uyumadan önce kitap okuma rutinini nasıl oturttun?” ya da “kaç yaşında kitap almaya başladın?” gibi sorularla da karşılaşıyorum.(*)

Biri bana “çocuğuna okuma alışkanlığını nasıl kazandırdın?” diye sorunca, hiç sevmem ama, soruya soruyla karşılık vermek istiyorum, “sen kitap okuyor musun? Kitap evin içinde, hayatınızın içinde ne kadar var?”
Bence bir çocuğun kitapları sevmesi, kitabın hayatınıza ne kadar dahil olduğu ile alakalı.
Çocuğun, seni elinde kitapla görüyor mu? Birlikte alışverişe gittiğinizde kitapçılarda vakit geçiriyor musunuz? Küçük de olsa bir kitaplığınız var mı evde? Hiç birlikte kütüphaneye gittiniz mi?

Öncelikle anne baba bunları düşünmeli.

Çocuklar görerek, gözlemleyerek öğrenir ve sen istediğin kadar “oku” de, eğer sen okumuyorsan, onun da okumasını beklemen nafile bir çabadan öteye geçmeyecektir.

Tamam, dedik ki, kitaplar hayatımızın içinde ve okuyoruz, eyvallah, şimdi ne yapacağız?

Mümkün olduğunca küçük yaşlarda kitapla tanıştırmak gerekiyor çocukları. Arca 4,5 aylıkken bez kitaplarla başladı serüvenine, aslında bir aylıkken bile siyah beyaz resimli kitaplarla başlayabilirdi.
Sonrası yaşına uygun kitaplar seçmekle devam etmeli.

Uzman değilim, eldeki numune tek, yani karşılaştırma imkanım yok ama bizden örnek vererek devam edebilirim.

Bir yaş civarı önce renkli ve gerçek fotoğraflı kelime kitaplarıyla başladık. Net yayınlarının aylara göre uygun renk-kelime-hayvan-eşya fotoğrafları içeren kalın karton kitapları var.
Öykülü kitaplara geçişimiz Pisi Kedi ve Pocoyo gibi birkaç cümlelik ama bol resimli kitaplarla oldu. Hareketli kitap serilerinden edinmedik biz, ama çocukların çok seveceğini düşünüyorum.
6 aylık Arca kumaş kitap okuyor (!)

Arca’nın 16 – 22 aylıkken ay-ay hangi kitapları almışız, neler yaşamışız bakmak için, buraya bir tık lütfen :) (ay bugün kibarlığım da üstümde)

Her ay birkaç kitap alındı Arca’ya, itinayla tek tek okundular, aman okuyamam, işim var denmedi. Doğru kitapları seçmek için algılarım hep açık oldu sonra. Bir dolap kitap gibi güzel bir imkanımız var, biliyorsunuz. Sonra blogda ben paylaştıkça, çocuklarının okumayı sevdiği kitapları paylaşan başka annelerle iletişimim oldu. Buralardan not aldığım kitapları bazen kitapçılarda bazen de kitap satış sitelerinin tanıtımlarında okuyup Arca’ya uygun olup olmadığına baktım, araştırdım. Uzun lafın kısası mesai harcadım. Çünkü ben insanların kitap okumasını çok önemsiyorum, kitaplar hakkında sohbet etmekten zevk alıyorum. Okuyan insandan zarar gelmez, ufku açılır, hayal gücü genişler ve her seferinde başka dünyalara yelken açar insan.

Arca da şükür ki (#80şükürvesilesi Nr 22 oldu bile! ) kitaplara kolay odaklanabilen bir çocuk oldu, çok küçük yaşlardan beri, ne zaman yeni bir kitap görse, gözleri parladı, kitapçılarda vakit geçirmekten hoşlandı. Oturup saatlerce kitap okuttu. Eminim içinden de geliyordu.

Bazı çocuklar daha hareketli olabilir, bazılarının daha kolay dikkati dağılabilir, öyküye odaklanamayabilir. Bunu aşan anne arkadaşlarım oldu, komik okudular, sonra bazen metinleri okumayıp resimlere kendileri hikaye uydurdular. Bu çözümler tamamen çocuğunu iyi tanımakla ortaya çıkıyor. Sonuçta çocuk söz konusu olduğunda hiçbir şablon yok, etiket yok, her çocuk kendi kitabını yazıyor.

Uzatmayalım, Arca’nın kitaplarına kitaplık sayfasından ve instagram hesabındaki #arcanınkitapları etiketinden ulaşabilirsiniz. Eskiden paylaşıma bu kadar önem vermezdim, soranlara cevap verirdim ama şimdi çocuk kitaplarının derya deniz olduğunu biliyorum ve anne babaların hangi kitabı alsak diye çırpındıklarını fark ediyorum, bu sebepten elimden geldiğince yazacağım.

Gelelim, kitapların uyku ritüelinin bir parçası olması konusuna…

Öncelikle önemli bir noktayı belirtmem lazım, bence çocuklar kitap okumayı bir şeyle bağdaştırmamalı. Yani kitap sadece uykudan önce okunur algısı yer etmemeli çocukta. O yüzden kitapların çocukların hayatının bir parçası olması gerektiğini uzun uzun anlattım. Aynı şey ceza olarak kitap okuma için de geçerli. Ceza olarak kitap okutmak kadar korkunç bir yöntem duymadım.

Tekrar uyku öncesine dönersek…

Okumanın uyku ritüelinin bir parçası olması için bence bir buçuk yaş civarını beklemeli. Çünkü bebeklerin uyku öncesi daha az uyaran almaları gerekir. Kitaplar ise algılarını iyice açar ve uykularının kaçmasına sebep olabilir. Sonra? Sonrası her gece aynı rutini oturtmalarını ve hemen her gece aynı şeyi yapmalarını önerebilirim ve tabii ki sadece resimlerine bakmakla kalsa bile kitabı da mutlaka yatağa sokmak gerekiyor.

Uykudan önce kitap okuma ve uyku ritüelini rutinleştirmek adına attığım adımlar, benim adımlarım ve tabii Arca’nın. Ben, biz ne yapıyoruz’u anlatabilirim (nitekim anlattım, ahan da burada) ama sen farklı bir yoldan gidebilirsin. Bizim yaptıklarımız bunlar, bir buçuk yaşından beri uyguluyoruz. Yazlığa, tatile gidilecekse mutlaka yanımıza kitap alıyoruz. Arca’nın özellikle sevdiği uyku öncesi kitaplarını uykudan hemen önce tercih ediyoruz.

Kitap ve çocuk konusunu biraz toparlamaya çalıştım, atladığım veya sormak istediklerinizi yorum bırakabilirsiniz, elimden geldiğince cevaplarım.

(*): sevgili Ceren yorumunda sormuştu. İyi ki de sormuş, ben de kitaplarla olan maceramızı toparlamış oldum:)

Not: Bu arada ne ahkam kestim beh! Yeminlen kendimden tiksindim. Ama siz benden tiksinmeyin vallahi bak ben böyle ukela değilim aslında, sadece soru bildiğim yerden geldi :)


20 yorum:

  1. Ne güzel bir konuya değinmişsin. Ben de oğluşuma daha bebecikken yatağının başında kitaplar okurdum. Sonra da aynen bez kitaplar ve devamı. Ve malesef o dediğin soruyu kimse sormuyo kendine, ben okuyo muyum diye. Hep kendi yapamadığını, başaramadığını ya da yapmadığını çocuğuna empoze etme derdi var bizde maalesef. Oysa zaten kendi kitap okusa, bu soruyu kimseye sormayacak bile, çocuğa kitap okuma alışkanlığını nasıl verdin diye... :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bebeklere kitap okunmaz sanıyorlar değil mi? Halbuki nasıl da güzel anlarlar:)

      Sil
  2. ben bir kitap kurduyum yemek yaparken bile iki satır okurum fırsat bu fırsat deyip ama eşimin kitapla pek alakası yok maalesef.dediğin bütün yolları efe küçükken bende denedim hatta akşam tv yi kapatıp 30 dakika hepimiz kitap okuyalım olayına bile girdik.O zamanlar iyiydi.Ama okula başlayınca ne zaman ki kitap okuma ödevi girdi hayatımıza o zaman soğudu efe kitap okumaktan.şimdi zevk almadan zorunlu olarak okuyor.yaşına uygun kitapları tercih ediyorum ama yok.bende çok üzülüyorum.bu aralar akışına bıraktım olayları.dediğin gibi su akar yolunu bulur diye.Ama yinde tedirginim çünkü evde 2 yaşında bir de ufaklıgımız var.Abiyi örnek alan.Belki de çok büyütmemeliyim bu olayı geçici bir dönem olma ihtimali var çünkü.bekliyorum.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bence ödev olarak kitap verilmesi çok fena muhtemeln o yüzden soğumuştur ama kitap sevgisi içine girdiğine göre kolay koay çıkmaz bence

      Sil
  3. Can 4 yaşında ve benim yaklaşık 3 yıldır kitap tavsiyelerini ve tüm yazılarını sıkı sıkı takip ettiğim ve çok sevdiğim Yeliz'cim var. Bir dolap kitap gibi muhteşem bir kaynak var. Benim çocuk kitaplarına olan normalüstü sevgim var (Gerçekten çok seviyorum çocuk kitaplarını okumayı, çok güzeller). Ben 10 ay civarında Can'a kitap bakmaya başladığımda çevremdeki herkes dalga geçmişti benle. Evet mutlaka almalısın, geç kalırız yoksa diyen mi istersin, tabi tabi test kitapları da alalım diyenmi? Pisler! Sonra 1 yaş civarı okumaya başladım kitapları ama baktım ilgisi çabuk dağılıyor. Ben de resimlere baka baka spontane hikayeler anlatmaya başladım ve Can çok hoşlanamaya başladı bu kitap işinden. Daha sonra aynı hikayeleri istemeye başladı, hani o okunan kitapları baştan aşağı ezberleyerek ebeveynleri dumur ettikleri dönem [aay çok akıllı bizimkii dönemi:)] Daha da sonra girilen kitapçılarda uzun uzun geçirilen vakitler ve her geçen gün daha güzel hale gelen kitaplık.. Benim ciddi bir emeğim var bu süreçte hiç tevazu göstermiycem ama seni (ve birkaç blog yazarını) tanımamın etkisi de yadsınamaz, teşekkürler. Seviyorum seni..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. çok çok seviniyorum böyle şeyler duyunca:) evet kesinlikle emek istiyor. Çocuk dediğin hep emek ya zaten:)

      Sil
  4. Valla ben Ege'ye doğmadan önce almıştım kitap :) Gerçi 1 tane ama olsun. Ege'nin haaalaaa en sevdiği kitabıdır (Bebeğimin ilk kelimeleri) Bayağı da büyük bir kitap, sayfaları kalın Ege kolayca çevirip kendisi de bakabiliyor. 2 aylıktan beri o kitaba bakıyoruz. Başka küçük kitapları var onlara bakıyoruz. Yolculuklarda (araba/uçak) mutlaka yanımıza kitap alırız, severek inceler. Ama henüz uyku öncesi rutinine kitabı sokamadım. Kitap gördü mü hareketlenmeye başlıyor ve uykusu açılıyor. O yüzden daha vakit var bizim için. Ama sabahları uyanınca yatağına mutlaka 1-2 kitap bırakıyorum, kendi kendine epey vakit geçiriyor o kitaplarla. Canım benim :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. tabii ya zaten hep bakıyorlar önce, sayfa çeviriyorlar, kitap oyuncak gibi gıda gibi hep hayatlarında oluyor, sonra gerisi geliyor bence:)

      Sil
  5. Çocuğumun kitap alışkanlığı olsun diye kitap almadım ben hiç. Kendime kitap alırken ona da almaya başladım sadece. Tıpkı sütünü bezini almak gibi. Kitabını almak da sıradan bir şey. Hatta bazen de kendimi düşünerek aldım, çocuk kitapları öyle güzel oluyor ki. Geçen sene öğretmeni kitap okumayı ödev olarak verince itiraz ettim. O zaman zorunlulukmuş gibi geliyor çocuklara. Halbuki keyif.
    Pınar

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. aynen! benim de evin mutfak masrafı bütçesi olduğu kadar kitap bütçesi de var:) ya o ödev çok can sıkıcı zorla okutmak gibi... kitap okumak okulda edindirilebilecek bir alışkanlık değil ki...

      Sil
  6. Merhaba Bacım, eline koluna diline parmaklarına saglık, tesekkur ederim. Benim istedigim sey cocugum ile birlikte kaliteli vakit gecirmek ve bunu uykuya baglayabilmek ki sen bunu cok guzel basarmıssın bu yuzden senden ornek almaya calısıyorum. Bir de uyku rutini olusturmaya calısıyorum ama kitap isin icine girince bizimkinin uykusu acılıyor ve biraz kitapla ilgilenip sonra yataktan kacıp kosarak oyun oynamaya gitmek istiyor :) Anne gazetesi Pelin in dedigi gibi, ben mesaji aldım ustulemek yok, biraz daha agırdan alayım bu uyku olayını. Bizim icin biraz erkenmis. Bu demek degil ki cocugumun kitap ile ilişkisi olmayacak sadece uyku ile simdilik bagdastırmayacagım.
    Bizim oglanın da dogdugu gunden ve hatta oncesinden bez kitapları vardı, gerek agzına aldı gerekse elinde cekistirdi ama bunlara hep birlikte baktık eglendik oynadık ve ben de her ay oyuncak degil kitap alıyorum kendisine cunku bence kitaplar en guzel oyuncaklar :)
    Ben kitap okumayı cok seviyorum aynı sekilde esim de. Cocugumuz olmadan once de pek tv izlemezdik ve karsılıklı oturup kitap okumak en buyuk zevkimizdi hala da oyledir. Hatta biz koltukta kitap okurken bizimki kocaman kitabı kucagına alıp gelip bizim kucagımıza kafamıza atıyor sonra yanımıza oturup tek tek eliyle hayvanları vb gosteriyor. Cocugumuz bu yolda ilerlesin istiyoruz ki bunun icin her yerden gelecek olan oneriye ve deneyime acıgız.Sevgiler Ceren

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. evet cerencim, 14 aylık henüz tam en hareketlendiği dönem. uykuya hiç bağdaştırmasın, başka zamanlarda okuyun, bakın kitaplara. Zaten iki yaş civarı rutini olacak. Bak pelinin yaptığı gibi uykudan sonra yatağına bırakırsın oyalanır kitaplarla. sevgiler:)

      Sil
  7. Aynen bende böyle yaptım. Okumayı çok seven bir oğlum var çünkü kitap okumayı çok seviyorum.

    Bu yazının altına imzamı atıyorum.

    Ahu

    YanıtlaSil
  8. Harika bir yazı olmus cok bılınclendırıcı tesekkur ederım paylasımız ıcın :)
    ben kendımden bır ornek vermek ıstıyorum. İlk fotograftakı 3 boyutlu kitaptan annemde bana bır kac tane almıstı o yaslarda buyuk zevkle okumustum :)
    Fakat ilk okul 3. sınıftan sonra elıme hıc okuma gıtabı almadım =( taaa ki liseye baslayana kadar liseye baslamamla roman okumam bır oldu smdı tam bir kitap tutkunuyum =)
    sanırım en onemlisi cocuklara ergenlık donemınde hıc baskı yapmadan kıtap sevdırebılmek :)
    ilginiz için tesekkur ederım =)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. kesinlikle katılıyorum. ben de ortaokul döneminde asla kitap okumazdım, lise eh işte, üniversite ve sonrasında tutkunu oldum. Biz okuyarak kitabı hayatımıza dahil ederek yol göstermiş oluyoruz sıkmadan akışına bırakmalı,
      sevgiler:)

      Sil
  9. İnsan yetiştirmek zor zanaat arkadaş. emek emek emek! vereceğiz ki meyvesini alabilelim. Bazı anneler istiyor ki çocuk kendisi yapsın, içinden gelsin, istesin. Halbuki bu zamanda çocuğu kitap okumak gibi bir aktiviteden alıkoyacak öyle çok etken var ki, bunları yok etmek zor hatta imkansız. Bu sebepten emekle, mesai harcayarak (senin tabirinle :)) bu işi rayına oturtmak, ortak dili bulmak biz anneciklerin vazifesi. sevgiler :)

    YanıtlaSil
  10. Elimden kitap düşmez, küçük bir kitaplık da var evde. Kızım çok sevmesine rağmen 2. sınıfa giden oğlum kitap okumayı pek sevmiyor :( Çok zorlamıyorum, zamanla alışır diye. Okulda vereilen fazla ödevler de cabası.

    YanıtlaSil
  11. İşte tam da bu vesile ile tanıştım sizinle. İnstagram sayfanızdaki Arca'nın kitaplarını keşfettim. Ekşi sözlükteki entry paylaşımınız da merak uyandırdı. Blogunuza bakmak da bugüne nasipmiş. NEyse severek takip edeceğim bir bloga daha sahip oldum. Bebiş olduktan sonra blog takibi bi huyum oldu. İyiki de olmuş yahu! Ben de yazmak istiyorum aslında ama nasıl, ne zaman bilmiyorum. Belki anı olsun diye bu işe girişebilirim. Dışarıdan bakınca çok zevkli görünüyor. ohhh bee sonunda yazmayı başarabildim. Bugün bu 4. yorum yazma girişimim, inat ettim, direndim. Sonunda yazmanın haklı gururunu yaşıyorum. :))

    YanıtlaSil
  12. Miniklere Kitapları Sevdiren Oyun... Masal Kütüphanesi
    Çocuklara kitap sevgisini tiyatro vasıtasıyla kazandırmayı amaçlayan oyun, sahip olduğu değerler eğitimi ve çocuklara tiyatroyu sevdirme özelliği ile aynı zamanda bir sosyal sorumluluk projesi olma özelliği de taşıyor.
    Bu Oyunda Çocuklar Hem Seyirci, Hem Oyuncu
    Tiyatroyu izleyen çocuklar, ayrıca sahnedeki oyuna eşlik ederek ederek hayal dünyalarını yansıtıyorlar. Çocuklar eğlenirken öğreniyorlar.
    facebook:masalabla

    YanıtlaSil